Sojusz Północnoatlantycki rozpoczyna proces wymiany samolotów wczesnego ostrzegania E-3A AWACS, które od wielu lat stanowią jeden z filarów natowskiego systemu rozpoznania powietrznego. Następcą tej konstrukcji będzie szwedzki Saab GlobalEye – nowoczesna platforma zdolna do prowadzenia obserwacji jednocześnie w przestrzeni powietrznej, na morzu i na lądzie.
Informację o wyborze nowego systemu przekazał sekretarz generalny NATO Mark Rutte podczas szczytu Sojuszu w Ankarze. Zgodnie z zapowiedzią grupa państw członkowskich planuje wspólny zakup maksymalnie dziesięciu samolotów GlobalEye. Oznacza to, że nowa flota będzie mniej liczna od obecnie eksploatowanej, obejmującej 14 samolotów E-3A, choć w przeszłości NATO posiadało ich osiemnaście.
W finansowaniu programu uczestniczą Belgia, Kanada, Dania, Niemcy, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Holandia, Norwegia, Rumunia oraz Szwecja. Równolegle część państw rozpoczęła współpracę nad rozwijaniem własnych zdolności w zakresie powietrznego wczesnego ostrzegania.
Choć informacje o wyborze GlobalEye pojawiały się już kilka miesięcy wcześniej w mediach, dopiero teraz NATO oficjalnie potwierdziło decyzję. Producent samolotu, firma Saab, zaznaczył jednocześnie, że nie otrzymał jeszcze zamówienia ani nie podpisał kontraktu. Najbliższym etapem będą negocjacje z Agencją Wsparcia i Zamówień NATO (NSPA), która odpowiada za realizację programu.
Prezes Saab, Micael Johansson, podkreślił, że wybór GlobalEye stanowi potwierdzenie wysokich możliwości tej platformy. Jego zdaniem samolot zapewnia nowoczesne zdolności rozpoznawcze, łatwość dalszej modernizacji oraz przewagę operacyjną na wiele lat. Zadowolenia z decyzji nie ukrywał również premier Szwecji Ulf Kristersson, który określił ją jako ważny sukces szwedzkiego przemysłu obronnego i całego Sojuszu. Według jego deklaracji pierwsze samoloty mają rozpocząć operowanie ze szwedzkich baz już w 2027 roku.
Zmiana wcześniejszych planów NATO
Obecny wybór oznacza odejście od wcześniejszej koncepcji modernizacji natowskich zdolności wczesnego ostrzegania. W 2023 roku zakładano bowiem zakup sześciu samolotów Boeing E-7A Wedgetail w ramach programu Alliance Future Surveillance and Control (iAFSC). W tamtym czasie uznawano, że jest to jedyna dostępna konstrukcja spełniająca wymagania operacyjne NATO i możliwa do dostarczenia w wymaganym terminie.
Z czasem sytuacja uległa jednak zmianie. Programy zakupu E-7A realizowane przez Stany Zjednoczone i Wielką Brytanię zaczęły notować opóźnienia, a państwa uczestniczące w projekcie iAFSC rozpoczęły analizę innych rozwiązań, które mogłyby skuteczniej zastąpić starzejące się samoloty AWACS przed zakończeniem ich służby około 2035 roku.
Wielodomenowa platforma rozpoznawcza
GlobalEye należy do najnowocześniejszych samolotów klasy AEW&C. Konstrukcja wykorzystuje płatowiec Bombardier Global 6500, zapewniający ponad jedenaście godzin nieprzerwanego lotu i możliwość prowadzenia długotrwałych misji nad rozległym obszarem.
Sercem systemu jest radar Erieye Extended Range z anteną AESA wykorzystującą technologię azotku galu. Umożliwia on wykrywanie i śledzenie celów powietrznych na bardzo dużych odległościach, również lecących na niewielkiej wysokości.
Wyposażenie obejmuje także radar obserwacji morskiej Leonardo Seaspray 7500E, głowicę optoelektroniczną FLIR Star SAFIRE 380HD, systemy rozpoznania elektronicznego, identyfikacji „swój–obcy” oraz odbiornik systemu AIS służącego do identyfikacji jednostek pływających.
Informacje pozyskiwane przez wszystkie czujniki są integrowane przez pokładowy system zarządzania misją, który tworzy jednolity obraz sytuacji operacyjnej i przekazuje dane do natowskich sieci dowodzenia. Dzięki temu załoga może jednocześnie monitorować działania w powietrzu, na morzu i na lądzie oraz przekazywać informacje w czasie rzeczywistym siłom zbrojnym prowadzącym operacje w różnych domenach.
